درمان دارویی ناباروری یک نسخه یکسان برای همه نیست. دارویی که برای فرد مبتلا به اختلال تخمکگذاری مفید است ممکن است برای کسی که مشکل لولههای رحمی، ذخیره تخمدانی پایین یا عامل مردانه دارد مناسب نباشد. به همین دلیل، انتخاب دارو باید پس از مشخص شدن علت ناباروری و با پایش پزشک انجام شود.
هدف درمان همیشه مصرف داروی بیشتر یا تولید تعداد زیادی تخمک نیست؛ هدف، ایجاد بهترین شانس بارداری سالم با کمترین خطر برای مادر و جنین است.
پیش از شروع دارو چه بررسیهایی لازم است؟
بررسی معمول میتواند شامل شرح حال و نظم قاعدگی، سونوگرافی رحم و تخمدانها، ارزیابی ذخیره تخمدان، آزمایشهای هورمونی مانند تیروئید و پرولاکتین، بررسی باز بودن لولهها و آزمایش مایع منی همسر باشد. سن، مدت ناباروری، سابقه بارداری و بیماریهایی مانند تخمدان پلیکیستیک نیز در انتخاب درمان اثر دارند.
داروهای رایج در درمان ناباروری
داروهای خوراکی تحریک تخمکگذاری
داروهایی مانند لتروزول یا کلومیفن سیترات میتوانند به رشد فولیکول و وقوع تخمکگذاری کمک کنند. انتخاب بین آنها به علت اختلال، شرایط فرد و پاسخ دورههای قبلی بستگی دارد. این داروها معمولاً در روزهای مشخصی از ابتدای چرخه مصرف میشوند.
داروهای تزریقی
گنادوتروپینها مستقیماً تخمدان را تحریک میکنند و ممکن است در صورت پاسخ ناکافی به قرصها یا در برنامههایی مانند IUI و IVF استفاده شوند. این درمان به سونوگرافیهای منظم و گاهی آزمایش خون نیاز دارد تا تعداد و اندازه فولیکولها کنترل شود. در زمان مناسب ممکن است داروی دیگری برای تکمیل بلوغ و آزاد شدن تخمک تزریق شود.
درمان مشکلات زمینهای
- در برخی افراد مبتلا به تخمدان پلیکیستیک و اختلال متابولیک، متفورمین میتواند بخشی از برنامه درمان باشد.
- بالا بودن پرولاکتین یا اختلال تیروئید با داروی اختصاصی همان بیماری درمان میشود.
- پروژسترون ممکن است در شرایط منتخب برای حمایت از فاز پس از تخمکگذاری یا درمانهای کمکباروری تجویز شود.
پایش درمان چگونه انجام میشود؟
پاسخ تخمدان با سونوگرافی واژینال و در بعضی برنامهها با آزمایش هورمونی پیگیری میشود. پزشک بر اساس رشد فولیکولها، زمان نزدیکی، IUI یا برداشت تخمک را مشخص میکند. اگر تعداد زیادی فولیکول رشد کند، ممکن است چرخه برای کاهش خطر چندقلویی لغو یا روش درمان تغییر داده شود.
عوارض احتمالی
گرگرفتگی، سردرد، نفخ، تغییرات خلقی یا ناراحتی محل تزریق ممکن است رخ دهد. دو خطر مهمتر عبارتاند از:
- بارداری چندقلویی: احتمال آن به نوع دارو و تعداد فولیکولهای رشدکرده بستگی دارد و با داروهای تزریقی بیشتر است.
- سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS): بیشتر با گنادوتروپینها دیده میشود و میتواند باعث بزرگ شدن تخمدان، درد و تجمع مایع شود.
چه زمانی باید فوراً تماس بگیرید؟
درد شدید یا ناگهانی شکم، افزایش سریع وزن، تورم قابل توجه شکم، استفراغ مداوم، کاهش ادرار، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا ورم یکطرفه پا نیازمند ارزیابی فوری است.
آیا درمان دارویی برای همه مناسب است؟
خیر. اگر مشکل اصلی انسداد لولهها، نارسایی شدید تخمدان یا برخی عوامل شدید مردانه باشد، مصرف داروی تحریک تخمکگذاری بهتنهایی مشکل را حل نمیکند. همچنین در ناباروری با علت نامشخص، انتخاب بین انتظار، IUI یا IVF باید بر اساس سن و مدت ناباروری انجام شود و مصرف خودسرانه دارو توصیه نمیشود.
نام داروها در این مطلب صرفاً برای آشنایی است. دوز، زمان مصرف و ادامه یا قطع هر دارو باید فقط توسط پزشک تعیین شود.